Zastanawiasz się, gdzie wyrzucić drukarkę, żeby nie łamać przepisów i nie szkodzić środowisku? Masz w domu stare urządzenie z pustymi tonerami i kompletnie nie wiesz, co z nim zrobić. Z tego poradnika dowiesz się, jak krok po kroku utylizować drukarkę i materiały eksploatacyjne w sposób bezpieczny i zgodny z prawem.
Czym są elektrośmieci i dlaczego drukarka do nich należy?
Większość osób widzi w drukarce tylko plastikową obudowę i kilka kabli. W środku kryje się jednak płyta główna, silniki, zasilacz, wyświetlacz i wiele drobnych elementów elektronicznych. To właśnie przez te komponenty stara drukarka jest zużytym sprzętem elektrycznym i elektronicznym (ZSEE), czyli elektrośmieciem.
Polska ustawa z 11 września 2015 r. o zużytym sprzęcie elektrycznym i elektronicznym jasno określa, że urządzeń zasilanych prądem lub bateriami nie można wyrzucać do zwykłego kosza. Dotyczy to telewizorów, pralek, lodówek, komputerów, ale też małych urządzeń, takich jak drukarki, skanery, miksery czy ładowarki. Za wyrzucenie ich do odpadów zmieszanych grozi mandat od 500 do 5000 zł.
Elektrośmieci zawierają substancje, które w naturze nie rozkładają się w bezpieczny sposób. W drukarkach i innym sprzęcie można znaleźć między innymi:
- środki zmniejszające palność, głównie na bazie ftalanów,
- metale ciężkie, takie jak kadm, nikiel, ołów, chrom,
- tworzywa sztuczne z dodatkami chemicznymi,
- resztki tonerów i tuszów.
Te związki po przedostaniu się do gleby i wód gruntowych mogą powodować uszkodzenia wątroby, nerek, zaburzenia układu rozrodczego, nowotwory, a także szkodzić zwierzętom wodnym i roślinom. Dlatego drukarka zawsze powinna być traktowana jak elektroodpady, a nie zwykły plastik.
Każda drukarka to elektrośmieć, który powinien trafić do zorganizowanego systemu zbiórki, a nie do żółtego czy czarnego pojemnika na śmieci.
Gdzie wyrzucić drukarkę w praktyce?
Gdy drukarka przestaje działać lub po prostu chcesz wymienić ją na nowszy model, pojawia się podstawowe pytanie: gdzie ją oddać, żeby było legalnie i ekologicznie. W Polsce masz kilka wygodnych możliwości i nie wymagają one specjalnej wiedzy ani dużego wysiłku.
Punkty zbiórki elektrośmieci i PSZOK
Najpewniejszym miejscem, w którym możesz zostawić starą drukarkę, jest punkt zbiórki zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego lub PSZOK, czyli Punkt Selektywnej Zbiórki Odpadów Komunalnych. Adres swojego PSZOK-u znajdziesz na stronie internetowej urzędu gminy lub miasta, czasem także na ulotkach o segregacji odpadów.
W PSZOK-u możesz bezpłatnie oddać nie tylko drukarkę, ale też:
- komputery, laptopy, monitory,
- małe AGD (czajniki, miksery, tostery),
- sprzęt RTV (radia, odtwarzacze, telewizory),
- kable, ładowarki, przedłużacze,
- świetlówki i żarówki energooszczędne.
Często w gminach funkcjonują również specjalne pojemniki na małe elektroodpady – na przykład na osiedlach lub przy szkołach. W Poznaniu pojawiły się szaro-niebieskie kontenery z czerwonym paskiem, do których można wrzucać drobny sprzęt do 50 cm długości, w tym stare telefony, laptopy czy małe drukarki. Pojemniki są przystosowane do bezpiecznego magazynowania tego typu odpadów i odbioru ich przez wyspecjalizowane firmy.
Sklepy z elektroniką i urządzeniami biurowymi
Jeśli kupujesz nową drukarkę, możesz wykorzystać zasady ustawowe, które zobowiązują sklepy do odbioru starego sprzętu. Sklepy RTV/AGD oraz punkty sprzedające drukarki mają obowiązek przyjąć zużytą drukarkę w momencie zakupu nowej. Dotyczy to zarówno dużych elektromarketów, jak i mniejszych salonów z urządzeniami biurowymi.
W wielu punktach działają też stałe miejsca zbiórki elektroodpadów. Zanim pojedziesz ze sprzętem, warto sprawdzić na stronie sklepu lub telefonicznie, czy przyjmują drukarki bez konieczności zakupu nowego modelu. Część sieci oferuje nawet akcje rabatowe za oddanie starego sprzętu.
Serwisy RTV/AGD i skupy złomu
Gdy drukarka trafiła już do serwisu i diagnoza jest jasna – naprawa jest nieopłacalna – często możesz ją tam po prostu zostawić. Wiele punktów napraw sprzętu RTV i AGD współpracuje ze zarejestrowanymi firmami odbierającymi elektroodpady. Ty pozbywasz się problemu, serwis przekazuje urządzenie do recyklingu.
Opcją dla bardziej zdeterminowanych jest upoważniony skup złomu, który zajmuje się odbiorem sprzętu elektrycznego i elektronicznego. Takie punkty zwykle płacą niewielkie kwoty za kilogram sprzętu, bo interesują ich głównie metale. Przy wyborze skupu upewnij się, że to legalny podmiot z uprawnieniami do zbierania elektroodpadów, a nie przypadkowe ogłoszenie bez żadnej dokumentacji.
Oddanie drukarki innym użytkownikom
Nie każda drukarka, której nie chcesz mieć w domu, jest od razu odpadem. Jeśli urządzenie nadal działa, ale planujesz przesiadkę na nowszy model, możesz po prostu zmienić właściciela. Dla kogoś innego starsza drukarka laserowa lub atramentowa wciąż będzie wartościowym sprzętem.
Do wyboru masz kilka możliwości:
- podarowanie drukarki rodzinie, znajomym lub organizacji społecznej,
- wystawienie ogłoszenia na portalach sprzedażowych,
- grupy „oddam za darmo” w mediach społecznościowych,
- lokalne inicjatywy wymiany sprzętów na osiedlach.
Taki obieg wydłuża życie urządzenia i zmniejsza ilość elektrośmieci, które muszą trafić do recyklingu. Dla środowiska każda wydłużona o kilka lat eksploatacja sprzętu ma znaczenie.
Co dzieje się z drukarką po oddaniu do recyklingu?
Oddając drukarkę do PSZOK-u lub punktu zbiórki, często masz wrażenie, że temat się kończy. W rzeczywistości to dopiero początek dość złożonego procesu recyklingu. Urządzenie trafia do wyspecjalizowanego centrum, w którym pracownicy krok po kroku rozkładają je na części.
Najpierw drukarki są ręcznie rozbierane na duże elementy: obudowę plastikową, metalową ramę, moduł zasilacza, płytę główną, napędy i mechanizmy podające papier. Poszczególne części trafiają do różnych strumieni odzysku. Szacuje się, że nawet 80 procent masy elektrycznych odpadów da się zagospodarować, a tylko około 20 procent trafia do ostatecznej utylizacji jako odpad niebezpieczny lub nienadający się do recyklingu.
Najcenniejsze są elementy metalowe, zwłaszcza te zawierające metale szlachetne. Z płyt głównych i podzespołów można odzyskać miedź, srebro czy śladowe ilości złota. Metale te wracają później do obiegu i służą do produkcji nowych urządzeń. Tworzywa sztuczne po odpowiednim oczyszczeniu można zmielić i wykorzystać jako surowiec do kolejnych produktów z plastiku.
Elektroodpady to nie tylko problem, ale także źródło surowców, które da się ponownie wykorzystać w przemyśle.
Jak wygląda recykling w liczbach?
Każda partia sprzętu jest ważona, a firmy recyklingowe muszą raportować ilości zebranych i przetworzonych elektrośmieci. Z drukarki da się zazwyczaj odzyskać większość metalu oraz część tworzyw. Elementy, których nie można bezpiecznie użyć ponownie, utylizuje się w kontrolowanych warunkach, tak aby nie doszło do skażenia środowiska.
System zbiórki ZSEE w Polsce opiera się na współpracy wielu podmiotów: gmin, punktów zbiórki, PSZOK-ów, firm recyklingowych i sklepów. Oddając drukarkę w sposób prawidłowy, dokładasz swoją cegiełkę do tego łańcucha. To konkretne działanie, które ma przełożenie na ilość odzyskanych surowców i poziom zanieczyszczeń w glebie i wodzie.
Jak utylizować zużyte tonery i tusze?
Drukarka to jedno, ale obok niej zawsze leży jeszcze inne wyzwanie: zużyty toner lub pusty wkład z tuszem. To nie jest zwykły plastik. Toner zawiera drobny proszek i domieszki chemiczne, a wkłady atramentowe – resztki pigmentów i rozpuszczalników. Wyrzucenie ich do kosza na zmieszane odpady może prowadzić do zanieczyszczenia gleby i wody.
Zużyte wkłady do drukarek można oddać w kilku miejscach. Wiele sklepów z materiałami biurowymi przyjmuje puste tonery i kartridże. Część firm prowadzi wyspecjalizowane skupy tonerów, w których za komplet pustych wkładów dostajesz niewielką zapłatę lub zniżkę na nowe produkty. Wkłady przyjmują również PSZOK-i jako element zużytego sprzętu.
Gdzie zostawić zużyty toner?
Jeśli masz w domu kilka pustych kaset, wygodnie jest zebrać je w jednym pudle i zanieść tam, gdzie trafią do profesjonalnej obróbki. Dobrym wyborem są:
- sprzedawcy tonerów i tuszów w sklepach stacjonarnych,
- skupy tonerów współpracujące z firmami recyklingowymi,
- PSZOK w twojej gminie,
- punkty zbiórki elektrośmieci z dopiskiem „tonery, kartridże”.
Część producentów drukarek prowadzi własne programy zwrotu wkładów. Oferują bezpłatne etykiety wysyłkowe lub specjalne pojemniki w punktach serwisowych. Dzięki temu materiały eksploatacyjne wracają bezpośrednio do firmy, która wie, jak je bezpiecznie przetworzyć lub użyć jako surowca do produkcji nowych wkładów.
Czy warto regenerować tonery?
Wiele modeli drukarek pozwala na uzupełnianie tonera albo ponowne wykorzystanie wkładu po regeneracji. Firma zajmująca się regeneracją czyści kasetę, wymienia elementy eksploatacyjne i zasypuje ją nowym proszkiem. To sposób na zmniejszenie ilości odpadów i tańsze drukowanie, choć wymaga korzystania z usług sprawdzonego serwisu, który używa dobrej jakości materiałów.
Dla drukarek, które producent projektował jako „jednorazowe”, regeneracja nie zawsze jest możliwa albo opłacalna. Wtedy jedyną rozsądną drogą jest przekazanie pustego wkładu do recyklingu. Najgorszym rozwiązaniem pozostaje wyrzucenie go do odpadów zmieszanych lub plastiku – tusz i toner nie powinny trafiać na zwykłe wysypisko śmieci.
Jak rozpoznać, że drukarki nie można wyrzucić do zwykłego kosza?
Większość nowych urządzeń elektrycznych ma na obudowie ten sam symbol: przekreślony kosz na śmieci. To proste, lecz bardzo istotne oznaczenie. Informuje, że produkt po zużyciu nie może trafić do standardowego pojemnika na odpady komunalne i musi być potraktowany jak elektroodpad.
Ten piktogram znajdziesz nie tylko na drukarkach, ale też na:
- ładowarkach i kablach,
- słuchawkach przewodowych i bezprzewodowych,
- telefonach i tabletach,
- zabawkach elektronicznych, zegarkach, kalkulatorach,
- powerbankach i innych urządzeniach na baterie.
Dla baterii obowiązują podobne zasady. To również elektroodpady. Trzeba je wyciągać z zabawek, pilotów czy drobnych gadżetów i oddawać do specjalnych pojemników na baterie – te pojemniki stoją często w sklepach, szkołach, urzędach. W domowych warunkach warto mieć mały pojemnik na baterie, a dopiero po jego zapełnieniu zanieść wszystko do punktu zbiórki.
Jak zorganizować utylizację sprzętu w firmie?
W domu drukarka pojawia się zwykle jedna czy dwie. W firmie lub instytucji liczby są dużo większe: kilkanaście drukarek, komputery, laptopy, kable, ładowarki, baterie. W takich miejscach dobrze sprawdza się ustawienie stałych pojemników na elektroodpady oraz podpisanie umowy z firmą odbierającą sprzęt.
W ofercie producentów pojemników znajdziesz na przykład czerwone pojemniki na odpady niebezpieczne o pojemności 65 litrów lub większe, 220–450 litrów, przeznaczone do segregacji zewnętrznej. Mają atesty, są odporne na warunki atmosferyczne i można je zamknąć na klucz, co zapobiega wrzucaniu do środka przypadkowych śmieci.
Dla drobnych elektrośmieci, jak baterie czy żarówki, przydają się kompaktowe pojemniki od 3 do 10 litrów – łatwo je ustawić np. przy recepcji lub w pokoju socjalnym. W przypadku dużych urządzeń, jak kserokopiarki, lodówki biurowe czy pralki w hotelach, wiele miast i operatorów systemów zbiórki oferuje bezpłatny odbiór bezpośrednio z siedziby firmy. Zgłoszenia przyjmowane są telefonicznie lub przez formularze online.
Organizując w firmie system zbiórki elektroodpadów, realnie zmniejszasz ryzyko, że stary sprzęt wyląduje w lesie lub na dzikim wysypisku.
W dobrze działającym systemie pracownicy dokładnie wiedzą, gdzie wrzucić zużyty przedłużacz, niesprawne słuchawki czy stary telefon. Ty z kolei masz spokojną głowę, bo całość trafia do legalnego strumienia recyklingu, który szanuje przepisy i środowisko.
