Windows 2.0, wydany 9 grudnia 1987 roku, był ważnym krokiem w rozwoju graficznej nakładki Microsoftu na MS-DOS. Nie stanowił jeszcze samodzielnego systemu operacyjnego, lecz środowisko uruchamiane z poziomu DOS-u. Dzięki nakładającym się oknom, skrótom klawiszowym oraz aplikacjom Word i Excel zaczął jednak przypominać narzędzie przeznaczone do codziennej pracy, a nie tylko technologiczną ciekawostkę.
Dlaczego powstał Windows 2.0?
Pierwsza wersja Windows pojawiła się w 1985 roku i nie zdobyła dużej popularności. Windows 1.0 działał jako graficzna nakładka na MS-DOS, czyli tekstowy system operacyjny używany na komputerach IBM PC i zgodnych z nimi. Użytkownik otrzymywał obsługę myszy, proste aplikacje oraz możliwość uruchamiania kilku programów w środowisku graficznym, ale całość miała istotne ograniczenia.
Najbardziej widocznym problemem był sposób zarządzania oknami. W Windows 1.0 nie mogły one nachodzić na siebie. System układał je sąsiadująco, czyli w formie kafelków. Ograniczało to pracę z kilkoma aplikacjami i sprawiało, że środowisko wydawało się mniej elastyczne niż interfejsy rozwijane przez Apple.
Microsoft chciał poprawić użyteczność nakładki bez rezygnowania z kompatybilności z MS-DOS. Windows 2.0 zachował więc zależność od DOS-u, ale oferował wygodniejszą obsługę i lepiej nadawał się do zastosowań biurowych.
Windows 1.0 a Windows 2.0 – co się zmieniło?
Najważniejsze różnice między obiema wersjami dotyczyły sposobu pracy z oknami, obsługi klawiatury oraz dostępności aplikacji. Windows 2.0 nie był całkowicie nową platformą, ale rozwijał pomysły obecne w poprzedniku i usuwał część jego najbardziej odczuwalnych ograniczeń.
| Cecha | Windows 1.0 | Windows 2.0 |
|---|---|---|
| Zarządzanie oknami | Okna były układane sąsiadująco i nie mogły na siebie nachodzić. | Wprowadzono możliwość nakładania okien, co ułatwiło pracę z kilkoma programami. |
| Obsługa klawiatury | Możliwości sterowania klawiaturą były bardziej ograniczone. | Dodano skróty klawiszowe przyspieszające wykonywanie poleceń. |
| Główne aplikacje | Pakiet obejmował między innymi Notatnik, Paint, Kalkulator i Windows Writer. | Duże znaczenie zyskały Word for Windows i Excel. |
| Wydajność | Środowisko miało ograniczone możliwości i działało w ramach zasobów MS-DOS. | Poprawiono działanie nakładki i lepiej dostosowano ją do nowszych komputerów. |
Możliwość nakładania okien była zmianą przede wszystkim w doświadczeniu użytkownika. Można było umieścić dokument nad arkuszem kalkulacyjnym, przesuwać okna i przełączać się między programami bez konieczności przebudowy całego układu ekranu. Dziś wydaje się to oczywiste, ale pod koniec lat 80. stanowiło istotny element konkurencji między graficznymi środowiskami pracy.
Spór z Apple i prawa do wyglądu interfejsu
Rozwój Windows 2.0 odbywał się w cieniu konfliktu Microsoftu z Apple. Firma Apple uważała, że niektóre elementy interfejsu graficznego, w tym sposób wyświetlania i nakładania okien, są chronione jej prawami. Z tego powodu pierwsza wersja Windows miała ograniczenia dotyczące wyglądu środowiska.
Microsoft zawarł z Apple porozumienie licencyjne, które pozwoliło mu wykorzystać określone rozwiązania. Nie oznaczało to jednak zakończenia sporu. Późniejsze wersje, w tym Windows 2.03 i Windows 3.0, stały się przedmiotem postępowania sądowego. Apple zarzucało Microsoftowi kopiowanie elementów wyglądu i zachowania interfejsu Macintosha. Z licznych zarzutów sąd pozostawił tylko część, ale konflikt pokazał, że sposób organizacji okien stał się ważnym polem rywalizacji rynkowej.
Spór miał też wymiar technologiczny. Microsoft musiał rozwijać interfejs tak, aby był atrakcyjny dla użytkowników, a jednocześnie mieścił się w granicach uzyskanych praw i licencji. Windows 2.0 był jednym z etapów tej ewolucji.
Word, Excel i Aldus PageMaker – aplikacje napędzające rozwój
Sam interfejs nie wystarczyłby do zdobycia rynku. O znaczeniu Windows 2.0 przesądziły także programy, które użytkownik mógł w nim uruchomić. W tej wersji pojawiły się graficzne wydania Word for Windows i Excela. Oba programy nadawały nakładce Microsoftu konkretną wartość w biurze, ponieważ pozwalały tworzyć dokumenty i pracować z arkuszami kalkulacyjnymi bez powrotu do tekstowego środowiska DOS.
Word i Excel pełniły rolę aplikacji, które mogły przekonać użytkownika do samego środowiska. Wczesny Windows nie musiał być wybierany wyłącznie ze względu na wygląd. Stawał się platformą dla programów, z których można było korzystać w pracy. Aplikacje potrafiły także uruchamiać środowisko Windows bezpośrednio z wiersza poleceń MS-DOS, a po zakończeniu pracy zamykać je i wracać do DOS-u.
Znaczenie miała również wersja programu Aldus PageMaker przeznaczona dla Windows. Wcześniej kojarzono go głównie z komputerami Macintosh. Udostępnienie go na platformie Microsoftu poszerzyło jej zastosowania o skład komputerowy i publikowanie materiałów. Był to sygnał dla innych producentów, że Windows może stać się środowiskiem dla profesjonalnych aplikacji, a nie tylko zestawem prostych akcesoriów.
Znaczenie Windows 2.0 dla Microsoftu
Windows 2.0 nie był jeszcze przełomem na miarę Windows 3.0, który w 1990 roku odniósł znacznie większy sukces. Przygotował jednak grunt pod ten rozwój. Microsoft pokazał, że graficzna nakładka na MS-DOS może łączyć obsługę myszy, pracę z wieloma oknami i aplikacje biznesowe.
Trzeba przy tym zachować właściwe proporcje. Windows 2.0 nadal był środowiskiem 16-bitowym, zależnym od ograniczeń pamięci i mechanizmów DOS-u. Nie należy więc utożsamiać go z późniejszymi, samodzielnymi systemami Windows. Jego znaczenie polegało na czymś innym – pomógł przekształcić Windows z mało popularnego dodatku do MS-DOS w platformę, wokół której mogli budować swoje programy także zewnętrzni producenci.
Historia powstania nakładki Windows 2.0 pokazuje, że o sukcesie nie zdecydował jeden element. Liczyły się jednocześnie zmiany interfejsu, porozumienie z Apple, rozwój aplikacji biurowych oraz pojawienie się programów takich jak Aldus PageMaker. Ta kombinacja stworzyła fundament, na którym Microsoft zbudował późniejszą dominację na rynku graficznych środowisk pracy.
